MAX LAEUGER

1864-1952

Keramiek met een ziel

Minder bekend in Nederland maar van absolute wereldklasse is het keramische werk van de Duitser Max Laeuger. Maximilian Joseph Laeuger werd op 30 september 1864 geboren als tweede zoon van opticien Tobias Laeuger en zijn vrouw Sophie. Aanvankelijk wees niets erop dat Max Laeuger zijn sporen zou gaan verdienen in de keramische kunst. Tussen 1881 en 1884 studeerde hij aan de Kunstgewerbeschule in Karlsruhe. Vervolgens volgde hij een schildersopleiding aan de Académie Julian in Parijs. Hij keerde terug naar Karlsruhe waar hij professor werd in de binnenhuis en tuinarchitectuur. Laeuger ontpopte zich echter in korte tijd als een waar multitalent. Hij was een begenadigd schilder, tekenaar, (tuin)architect, docent, stedenbouwkundige én keramist. Met name op dit laatste gebied zou hij furore maken.

Op het gebied van de keramiekkunst was Max Laeuger autodidact. Al in 1893 begon hij met de vervaardiging van keramiek in loodglazuur. De schoonheid van kleurrijke glazuren en een duidelijke afgewogen vormgeving had hij leren kennen door de Oost-Aziatische en Perzische keramiekkunst uitgebreid te bestuderen. Hieraan ontleende hij zijn inspiratie om op zoek te gaan naar bijzondere kleurschakeringen. Hierin slaagde hij wonderwel getuige het sprookjesachtige groenblauw en het tere appelgroen dat zo karakteristiek is voor veel van zijn werk.

Een andere bron van inspiratie vond Laeuger in de volkskunst die hem naar eigen zeggen terugvoerde naar de wortels van het artistieke scheppen. Kunst moest voor alle lagen van de bevolking voelbaar zijn, zo was zijn vaste overtuiging. Zelfs de meest alledaagse voorwerpen moesten door schoonheid verheven worden (‘auch die alltäglichen Geräte sollten durch Schönheit geadelt werden’). Hiermee sluit Laeuger naadloos aan bij het oorspronkelijke gedachtengoed van de Arts and Crafts beweging in Engeland. Deze bestond eruit dat kwalitatief hoogwaardige objecten binnen het bereik van de gewone man en vrouw moesten komen.  

Met zijn veelal floraal gedecoreerde keramische werk geldt Laeuger als een van de meest vooraanstaande vertegenwoordigers van de Jugendstil. In dit verband is zijn naam uitgegroeid tot een internationaal begrip. Het werk van Laeuger is dan ook opgenomen in tal van museumcollecties wereldwijd waaronder het Metropolian Museum of Art in New York, het Rijksmuseum in Amsterdam, het Musée des Arts Décoratifs in Parijs, het Museum für Angewandte Kunst in Keulen en het Museum in der Majolika-Manufaktur te Karlsruhe.

De eerbetuigingen aan zijn adres bleven niet uit, ook niet tijdens zijn leven. Bij de Parijse wereldtentoonstelling van 1900 maakte zijn werk al grote indruk. Laeuger verwierf de gouden medaille waarmee zijn naam definitief was gevestigd. Vier jaar later op de wereldtentoonstelling in St. Louis was het weer raak, wederom goud. De Biennale van Milaan verleende hem in 1906 de Grote Prijs voor beeldende kunst. Laeuger was hot! En tot op hoge leeftijd want op 87-jarige leeftijd viel hem opnieuw de eer ten deel om in Milaan gelauwerd te worden. Op de Triënnale van Milaan in 1951 ontving hij nog eenmaal de Grote Prijs. Zo werd de internationale betekenis van Laeuger’s keramische scheppingsdrift nog eens fijntjes onderstreept.

Het vernieuwende werk van Laeuger was ook de befaamde kunsthandelaar Samuel Bing niet ontgaan. In zijn Parijse winkel “L’Art Nouveau” verkocht hij rond 1900 het werk van Laeuger aan de gegoede burgerij van die tijd. Laeuger kan zonder meer gezien worden als de wegbereider voor de 20^e eeuwse keramische kunst.

Kenmerkend voor het werk van Max Laeuger is de eenvoud in vorm en kleurgebruik. Niet overdadig, wel geraffineerd. Hierin is het duidelijk schatplichtig aan de Japanse kunst. De toegepaste decoratie is nooit puur naturalistisch, er is meer aan de hand. Flora en fauna zijn als zodanig wel herkenbaar maar er is een dimensie aan toegevoegd. Buigende takken en dunne grashalmen suggereren beweging. De toepassing van onregelmatige lichte slibglazuren versterken dit effect. Het werk getuigd van een constant zoeken naar harmonie tussen mens en natuur. Zijn latere werk uit de jaren twintig en dertig laat een verdere stilering zien, geheel in de geest van de dan populaire Art deco. Naast het gebruikskeramiek behoren ook figuraal versierde wand- en vloertegels, tegeltableaus, bouwkundige ornamenten en keramische skulpturen tot het uitgebreide oeuvre van Max Laeuger.

Ook in Nederland heeft Laeuger zijn sporen nagelaten, waarvan enkele nog niet zo lang geleden op grove wijze zijn gewist. Ik doel hierbij op Villa Kareol (een verwijzing naar de gelijknamige burcht in de opera Tristan und Isolde van Wagner) in Aerdenhout. In 1910  gebouwd in opdracht van de Amsterdamse koopman en voorzitter van de Wagnervereniging Julius Carl Bunge. Het pand was een prachtig staaltje van vroeg twintigste eeuwse architectuur. Meerdere architecten hadden zich met het ontwerp bemoeid waaronder Sven Silow en A. Lundberg. Toen het gebouw gedeeltelijk klaar was kwam Max laeuger in beeld die talrijke wijzigingen aanbracht in het ontwerp en het voorzag van zeer fijnzinnige keramische tegeltableaus. Een tijdgenoot sprak hierover zijn bewondering uit:

‘Deze tegels zijn ter juiste plekke ingemetseld en doen zeer goed in de groote, vlakke muren, zij lijken als mozaïk; in de toren schitterden zij als goud, toen de middagzon er even langs streek. Dit alles is zeer oorspronkelijk.’

Helaas is dit bijzondere pand, ondanks de status van Rijksmonument in 1979 gesloopt. Slechts een aantal oorspronkelijke tableaus van Villa Kareol zijn bewaard gebleven. Ze zijn te bewonderen in het Nederlands Tegelmuseum in Otterlo.

Gelukkig is veruit het grootste deel van Laeugers oeuvre een eervoller lot beschoren. Naast talrijke musea wereldwijd weet inmiddels ook de private collectioneur Laeuger steeds meer op waarde te schatten. Op beurzen en veilingen zijn nog steeds fraaie stukken te vinden van dit multitalent en doorgaans heel betaalbaar, nog wel!

Liefhebbers en verzamelaars van Laeugers werk kunnen in Nederland terecht bij galerie Het Ware Huis in Lage Mierde (NB). Hier vind men steevast meerdere stukken van deze grote meester in de verkoopcollectie. Klik voor meer informatie op ‘Het Ware Huis’, of surf direct naar www.hetwarehuis.nl .

Tekst: Adrie Gloudemans

www.a3tekst.nl